اهميّت وويژگيهاى كتاب « الإشارات والتنبيهات » در ميان آثار ابن سينا از شيخ الرّئيس فيلسوف وپزشك بزرگ إيراني بيش از دويست كتاب ورساله در علوم وفنون مختلف به جاى مانده است « 1 » كه بدون شكّ از مهمترين آثار فلسفي أو بايد از « شفاء » ؛ « نجات » و « إشارات » نام برد . از اين سه كتاب « شفاء » مهمترين تأليف جامع ابن سيناست كه در آن لباب وچكيدهء آراء فلاسفهء بزرگ از حكماء قديم يونان گرفته ؛ تا شارحان مدرسه اسكندريّه ؛ وتا آراء افلاطونيان ونو افلاطونيان وغيره ، آن هم در همهء علوم عقلي از : منطق ، طبيعيّات ، رياضيّات ، والهيّات فرآهم آمده ومورد تحليل ونقد وبررسى علمي قرار گرفته ، به گونه‌اى كه اين اثر مبسوط از هر چيزى به يك دائرة المعارف بزرگ علمي شبيه‌تر شده است . اين كتاب را با آنكه ابن سينا به طور پراكنده ودر بيش از ده سال ، در حالات وشرائط كاملا متفاوت وپر از فراز ونشيب ، گاهى در حال اشتغال به مشاغل دولتي ومناصب سياسي ، وزماني در حال ابتلاء به تعقيب وگريز واسارت در زندان وغيره نوشته است ، وبا آنكه بخش أعظم آن را بدون دسترسى به منابع وتنها بر أساس حافظهء خود تأليف كرده است « 2 » از عاليترين دقائق وتحليل‌هاى علمي وفلسفي برخوردار است كه گوئى آن را در كمال آرامش وسكون به نگارش در آورده است . أو در اين اثر مبسوط وگرانقدر مباحث هر علم را به فنونى ، وهر فنّى را به مقالاتى ، وهر مقاله را به فصولى تقسيم كرده ، ودر هر فصل مسائل را با حوصله وتفصيلي كه شايستهء آثار علمي است ، بدون تكرار واطناب ، مورد بررسى قرار داده است . امّا كتاب « نجات » كه نام كامل آن « النّجاة من الغرق في البحر الضّلالات » است در ترتيب فصول ومحتواى مطالب آنقدر به « شفاء » نزديك است كه آن را بايد « خلاصة الشّفاء » ناميد . با اين تفاوت كه در آن از فروع وتفصيلات فنّى خبري نيست وچنانچه خود ابن سينا در مقدّمهء آن گفته است « اين كتاب فقط مشتمل بر مطالبى است كه معرفت آن بر كسى كه مىخواهد از عوام متمايز گردد وبه خواص بگرود وبه أصول حكمت احاطه پيدا كند لازم است . » « 3 »

--> ( 1 ) - ر . ك : يحيى مهدوى ؛ « فهرست نسخه‌هاى مصنّفات ابن سينا » ؛ تهران 1333 ش . وژرژ قنواتى ؛ « مؤلّفات ابن سينا » ؛ قاهره 1950 م . ( 2 ) - ر . ك : « شفاء » ، منطق ، مدخل ؛ مصر 1952 م ؛ 3 - 1 . ( 3 ) - ابن سينا ؛ « النجاة » ؛ مصر 1938 م . ؛ ص 2 .